Home arrow Atra cosa
Atra cosa PDF Stampa E-mail

 

Po ligi e scriri beni tòcat a sciri custa cosa puru:

  • Acentu

Sa mayoria de is fueddus sardus ddus naraus cun s'acentu in sa segundùrtimu (penultima) sìllaba e intzandus, giai ki seus acostumaus a ddus nai aici, acentu in custus fueddus no ndi sinnaus.
Ndi sinnaus in is fueddus fora de cust'impunna, duncas in is fueddus acentaus in sa de tres ùrtimu (terzultima) sìllaba e in is fueddus truncaus.
Essempru de fueddus acentaus in sa segundùrtimu (penultima) sìllaba:
cadira, mesa, crabetura.
Essempru de fueddus acentaus in sa de tres ùrtimu (terzultima) sìllaba
fèmina, ànima, lìberu.
Essempru de fueddus truncaus:
ayo', movidi', impero'
Est in su naturali de sa lìngua sarda a no tenni ditòngus meda e duncas, candu ddus teneus, sinnaus s’acentu in sa vocali a primu de su ditongu. Essempru: indipendèntzia, bènniu, passièntzia.
S’acentu gràficu ddu sinnaus sèmpiri cun su sinnu grai [ `].

  • Alita

Donni''orta ki seus 'oghendi calincuna cunsonanti (a cumentzu de fueddu) o calincuna vocali (a acabu de fueddu) tòcat a ddi ponni s’alita, in su logu de sa litra ki eus 'ogau.
Essemprus:
bogai > 'ogai
ghetai > 'etai
sa bìngia > sa ‘ìngia;
sa domu > sa ‘omu;
su bentu > su ‘entu;
pitzu de serra > pitzu ‘e serra > pitz’‘e serra;
petza de boi > petza ‘e boi > petz’‘e boi.

Candu scrieus po genti ki de sardu no est scìpia meda, consillaus a scriri is fueddus intreus, po ddus agiudai a ddus cumprendi mellus.

  • Metàtesi

In sardu sa /r/ intru de is fueddus si movit meda e su pròpiu fueddu ddu podeus agatai in prus formas.
Essemprus:
pedra (in Sìnnia) / perda (in Casteddu) / preda (in Nùgoro)
bidri (in Sìnnia) / birdi (in Casteddu) / bridi (in Ballau)
sriboni (in Sìnnia) / sirboni (in Casteddu)
srogu (in Sìnnia) / sorgu (in Casteddu)  
In prus, cosa prus stravanada ancoras, candu ddu est s'artìgulu, a bortas sa /r/ ndi 'essit de a intrus 'e su fueddu e si ponit a su cumentzu: s'ebra > s'reba, s'orxu > s'roxu.
Scriendi, sa metàtesi, est a nai sa /r/ mòvia, fait a dda ponni e totu, perou candu scrieus po genti ki de sardu no est scìpia meda, consillaus a scriri is fueddus in sa forma prus connota, po ddus agiudai a ddus cumprendi mellus.

  • Assimiladura

In logus medas de su campidanesu, teneus s’avesu de nci bogai sa /r/ candu dd’agataus a primu de sa /t/ e de sa /c/. Essempru:
ortu > otu,
morta > mota,
borta > bota
(ki no 'ota e totu),
circai > cicai
arcu > acu.
Candu scrieus, sa /r/ tòcat a dda lassai po no si cunfundi cun atrus fueddus, difatis una cosa est ortu (orto) e un’atra otu (otto), una cosa est morta (morta) e un’atra mota (rata), una cosa est borta (volta) e un’atra bota (stivale), duncas nosu scrieus sèmpiri ortu, borta, morta, ligendi donniunu cumenti bolit, sighendi sa pronùntzia de sa bidda sua.

 

Agatta